در این مقاله از شرکت تجهیزات پزشکی برجیس میخواهیم با روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید و روشهای درمانی با استفاده از فیزیوتراپی آن به صورت کامل آشنا شویم.
روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید یک بیماری خود ایمنی است. در بیماریهای خود ایمنی سیستم ایمنی به بافتهای خود حمله میکنند. بیماری روماتیسم مفصلی موجب التهاب، درد و تورم مفاصل بدن میشود. التهاب باعث میشود که مفاصل دردناک، داغ و متورم شوند و حرکت آن محدود شود.
خشکی مفاصل در هنگام صبح نیز رایج است. این بیماری معمولاً مزمن بوده و اگر بدون درمان رها شود در درازمدت التهاب ناشی از روماتیسم مفصلی میتواند به مفاصل آسیب برساند و موجب تخریب مفصل شود. علت روماتیسم مفصلی مشخص نیست این علت به ترکیبی از عاملهای هورمونی یا محیطی وارثی یا ژنتیک مربوط میشود. روماتیسم مفصلی و بهخصوص روماتیسم زانو، در زنان درصد شیوع بالاتری دارد و زنان 3 برابر بیش از مردان به این بیماری مبتلا میشوند.
علت ابتلا به آرتریت روماتوئید؛ چه کسانی در خطرند؟
با وجود پیشرفتهای چشمگیر در علم پزشکی، متخصصان روماتولوژی هنوز نتوانستهاند یک علت دقیق و تکعاملی برای شروع بیماری روماتیسم مفصلی پیدا کنند. با این حال، از نظر علمی کاملاً ثابت شده است که آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی (Autoimmune Disease) است.
در بدن یک فرد سالم، سیستم ایمنی مانند یک ارتش قدرتمند در برابر ویروسها و باکتریها دفاع میکند. اما در بدن فرد مبتلا به روماتیسم مفصلی، این سیستم دچار اختلال شده و به اشتباه به بافتهای سالم بدن، به ویژه غشای نازک پوشاننده مفاصل که سینوویوم (Synovium) نام دارد، حمله میکند. این حمله مداوم باعث ایجاد التهاب شدید، ضخیم شدن غشای مفصلی و در نهایت از بین رفتن غضروف و استخوان درگیر میشود.
اما چه چیزی باعث میشود سیستم ایمنی اینگونه رفتار کند؟ تحقیقات نشان میدهد که ترکیبی از ژنتیک و عوامل محیطی در بیدار کردن این بیماری نقش دارند.
اصلیترین فاکتورهای خطر در روماتیسم مفصلی
عوامل زیر شانس ابتلا به این بیماری التهابی را به میزان قابل توجهی افزایش میدهند:
- جنسیت: آمارها نشان میدهد که زنان بسیار بیشتر از مردان در معرض ابتلا به آرتریت روماتوئید هستند. شیوع این بیماری در زنان حدود تا برابر مردان است که احتمالاً ریشه در تفاوتهای هورمونی دارد.
- سن و سال: اگرچه روماتیسم مفصلی میتواند حتی در کودکان (آرتریت جوانان) نیز رخ دهد، اما اوج بروز آن معمولاً در سنین میانسالی و بین تا سالگی است.
- سابقه خانوادگی و ژنتیک: داشتن ژنهای خاص به معنای ابتلای قطعی به این بیماری نیست، اما اگر در خانواده شما (پدر، مادر یا خواهر و برادر) سابقه ابتلا به روماتیسم وجود داشته باشد، استعداد بدن شما برای درگیری با این بیماری بالاتر است.
- استعمال دخانیات: سیگار کشیدن یکی از اثباتشدهترین عوامل محیطی است که نه تنها خطر ابتلا به روماتیسم مفصلی را به شدت بالا میبرد، بلکه باعث میشود بیماری با علائم بسیار خشنتر و دردناکتری بروز کند.
- چاقی و اضافهوزن: وزن بالا یک خطر دوگانه برای مفاصل است. از یک طرف فشار فیزیکی مضاعفی به مفاصل تحملکننده وزن (مانند زانوها) وارد میکند و از طرف دیگر، بافتهای چربی در بدن پروتئینهایی ترشح میکنند که باعث گسترش التهاب در سراسر بدن میشوند.
- تماس با آلایندههای محیطی: تحقیقات اولیه نشان میدهد که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض برخی مواد شیمیایی صنعتی، آزبست (پنبه نسوز) و گرد و غبار سیلیکا میتواند به عنوان یک محرک برای سیستم ایمنی عمل کرده و خطر ابتلا را افزایش دهد.
بیشتر بخوانید >> درمان سنتی پارگی تاندون شانه
درمان روماتیسم مفصلی با فیزیوتراپی (الکتروتراپی)
یکی از راهکارها برای کمک به کاهش درد و خشکی مفاصل استفاده از روشهای فیزیوتراپی است. روشهای درمان روماتیسم مفصلی در فیزیوتراپی شامل استفاده از الکتروتراپی برای کاهش درد و التهاب، ماساژ، استراسوند نرمش، حرکات کششیوتمرینات تقویتی تفاصل میباشد. استفاده از دستگاه فیزیوتراپی میتواند کمک بسیار زیادی به درمان این بیماری داشته باشد.
هدف از انجام فیزیوتراپی کاهش درد، افزایش انعطافپذیری، قدرت و حرکت مقصل برای جلوگیری ازخشکی و تغییر شکل مفاصل و همچنین ضعف عضلات میباشد. درمان فیزیوتراپی نهتنها از بروز مجدد درد جلوگیری میکند، بلکه وضعیت سلامت عمومی را نیز بهبود میبخشد.
1. بسیج جانبی آسان در حالت خوابیده

تمرینی که باعث تحریک کمر و کشش عضلات اطراف میشود. باید بااحتیاط و با حرکات آرام و کنترلشده انجام شود.
موقعیت شروع: روی پشت خود دراز بکشید – ترجیحاً بر روی یک تشک تمرینی با یک بالش برای پیشانی. بازوها را مستقیماً بهطرف خود نگهدارید و سپس هر دو پا را به سمت خود بکشید. سعی کنید در هنگام انجام تمرین، قسمت بالای بدن خود را شل کنید.
اجرا: بگذارید زانوهایتان بهآرامی درحالیکه لگن شما بهطور طبیعی نگهداشته میشود ازیکطرف بهطرف دیگر بیفتند. مطمئن شوید که هر دو شانه در تماس با زمین قرار دارند. تمرین را با حرکات ملایم انجام دهید و قبل از حرکت بهآرامی بهطرف دیگر، حدود 5-10 ثانیه موقعیت را نگهدارید.
بیشتر بخوانید >> ترموتراپی در فیزیوتراپی برای درمان دردهای عضلانی و مفصلی
2. لب به پاشنه (ورزش پشت)

این تمرین ستون فقرات را کشیده و بسیج میکند.
موقعیت شروع: روی هر چهارپایه روی یک تشک تمرین بایستید. سعی کنید گردن و پشت خود را در وضعیت خنثی و کمی کشیده نگهدارید.
کشش: سپس با حرکت ملایم، لببهلب خود را روی پاشنههای خود پایین بیاورید. به یاد داشته باشید که منحنی خنثی را در ستون فقرات حفظ کنید. کشش را حدود 30 ثانیه نگهدارید. فقط لباس تا آنجا که راحت هستید.
تمرین را 4-5 بار تکرار کنید. این تمرین را میتوان روزانه 3-4 بار انجام داد.
3. پشت شکم

یک تمرین فعالسازی و بسیج که به حرکت خمشی به عقب میرود – همچنین بهعنوان پسوند شناخته میشود.
این تمرین کمر شمارا به شکلی ملایم کشیده و بسیج میکند. روی شکم خود دراز بکشید و با کف دستان خود از کف، آرنج خود را پشتیبانی کنید. گردن خود را در حالت خنثی نگهدارید (خم نشده) و با اعمال فشار از طریق دستان خود را بهآرامی بکشید. هنگام عقب کشیدن باید احساس عضلات شکمی در عضلات شکم داشته باشید (تا جایی که صدمه نبینید.) موقعیت را برای 5-10 ثانیه نگهدارید. بیش از 6-10 تکرار کنید.
بیشتر بخوانید >> منوال تراپی، از مهم ترین روش های درمان فیزیوتراپی
4. ساق پا تا سینه (تمرین کمر و صندلی)

این تمرین باهدف افزایش حرکت کمر و کشش عضلات صندلی و کمر انجام میشود. روی پشتی روی زمین صاف دراز بکشید، ترجیحاً روی حصیر تمرینی با پشتیبانی از زیر گردنتان. پاها را در مقابل خود بکشید تا زمانی که در حالت خمیده قرار گیرند.
سپس یک پا را در مقابل خود خمکنید تا وقتیکه احساس کردید بهآرامی در صندلی و در قسمت عقب آن کشیده شود. کشش را به مدت 20 تا 30 ثانیه نگهدارید و از هر طرف 3 بار تکرار کنید.
روش دیگر، شما میتوانید هر دو پا را به سمت قفسه سینه خمکنید. اما توصیه میکنیم از آن استفاده کنید فقط در هنگام درد کمتر، زیرا فشار کمی بالاتر روی دیسکها در قسمت تحتانی کمر وارد میکند.
5. خم را روی توپ درمانی با بازوهای دراز بکشید

این تمرین به شما کمک میکند تا تنش و سفتی بین تیغههای شانه و گردن را کاهش دهید. این همچنین یک فرم ورزشی عالی برای کاهش بروز فشارهای عضلانی در آینده است.
بیشتر بخوانید» جهت آشنایی با ورزش برای درد گردن و شانه، روی لینک داده شده کلیک کنید.
موقعیت شروع: بهآرامی به جلو خم شوید تا توپ را آویزان کنید – باید احساس کنید که بهراحتی در قفسه سینه و تا گردن گسترش مییابد.
موقعیت نهایی: بدن خود را با آرامش با بازوهای خود بهطرف بالا بیاورید. 10 ثانیه قبل از تنظیم مجدد، موقعیت را نگهدارید. 5-10 بار تکرار کنید.
6. ورزش شترگربه

تمرین شترگربه یک تمرین بسیج خوب و خوب است که حرکت بیشتری بهکل ستون فقرات میبخشد. کشش دارد و انعطافپذیری بیشتری به پشت، سینه و گردن میبخشد. این یک تمرین خارقالعاده برای کسانی است که نیاز به سفتی در گردن و پشت دارند.
قبل از آهسته شروع به ایستادن بر روی چهارپا کنید، سپس کمر خود را بهآرامی روی زمین پایین بیاورید، اما محکم عقب خود را به سمت سقف فشار دهید. تمرین را برای 8-10 تکرار بیش از 3-4 مجموعه تکرار کنید.
7. کشش پشت نشسته (کشش کمر، پیری فرم و صندلی)
روی یک تشک تمرینی یا مشابه با وضعیت خوب در قسمت تحتانی کمر بنشینید (نباید خم شود). سپس یک پا را روی قسمت دیگر قرار دهید و بدن را بهطرف مقابل بپیچید. باید احساس کنید که بهخوبی در قسمت صندلی و به سمت لگن کشیده شده است. افزایش انعطافپذیری و حرکت در این عضله میتواند فشار کمر را کاهش داده و درنتیجه به کاهش سفتی کمر کمک کند. تمرین را به مدت 30 ثانیه نگهدارید و در هر دو طرف بیش از 3 ست را تکرار کنید.
سوالات متداول مرتبط با روماتیسم مفصلی
آیا روماتیسم مفصلی درمان قطعی دارد؟
خیر، در حال حاضر درمان قطعی برای آرتریت روماتوئید وجود ندارد. اما با تشخیص زودهنگام، مصرف دارو، فیزیوتراپی و استفاده از تجهیزات توانبخشی میتوان علائم را به طور کامل کنترل کرد و جلوی تخریب مفاصل را گرفت.
آیا استفاده از دستگاههای فیزیوتراپی خانگی برای روماتیسم مفید است؟
بله، دستگاههای فیزیوتراپی خانگی مانند دستگاههای TENS با ارسال پالسهای الکتریکی به بهبود گردش خون، کاهش التهاب و تسکین چشمگیر دردهای مفصلی ناشی از روماتیسم کمک بسیار زیادی میکنند.
روماتیسم مفصلی بیشتر کدام مفاصل را درگیر میکند؟
این بیماری معمولاً به صورت قرینه عمل میکند و در ابتدا مفاصل کوچکتر مانند مچ دست، انگشتان دست و پا را درگیر میکند. با پیشرفت بیماری، مفاصل بزرگتر مانند زانو، شانه و لگن نیز ممکن است درگیر شوند.
تفاوت روماتیسم مفصلی با آرتروز چیست؟
آرتروز ناشی از ساییدگی فیزیکی و افزایش سن غضروفهاست، اما روماتیسم مفصلی یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به پوشش مفاصل (سینوویوم) حمله میکند و باعث التهاب میشود.
بهترین ورزش برای بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید چیست؟
ورزشهای کمبرخورد (Low-impact) مانند شنا، پیادهروی در آب، یوگا، تایچی و دوچرخهسواری ثابت بهترین گزینهها برای حفظ انعطافپذیری مفاصل بدون وارد کردن فشار مضاعف به آنها هستند.
آیا تغذیه در بهبود روماتیسم مفصلی نقش دارد؟
بله، رژیمهای غذایی سرشار از امگا ۳ (مانند ماهی سالمون)، آنتیاکسیدانها، میوهها و سبزیجات تازه، و روغن زیتون میتوانند التهاب بدن را کاهش دهند. در مقابل، مصرف قند مصنوعی و چربیهای ترانس باعث تشدید درد میشود.
آیا روماتیسم مفصلی یک بیماری ارثی است؟
ژنتیک به تنهایی عامل ایجاد این بیماری نیست، اما داشتن سابقه خانوادگی میتواند استعداد ابتلا به آرتریت روماتوئید را در فرد افزایش دهد. عوامل محیطی مانند سیگار کشیدن و عفونتها میتوانند این ژنها را فعال کنند.
Refrences: