اسکولیوز (انحراف ستون فقرات) چیست؟ + علائم و بهترین راه‌های درمان

با انواع اسکولیوز بیشتر آشنا شوید

شایع‌ترین نوع آن اسکولیوز ایدیوپاتیک است و اشاره به مواردی دارد که علت مشخصی ندارند. اسکولیوز ایدیوپاتیک می‌توانند افراد در هر گروه سنی را درگیر کند.

اسکولیوز مادرزادی نوع دیگری است که در آن بدشکلی ستون فقرات در بدو تولد آشکار می‌شود. زمانی‌که ناهنجاری‌های عصبی بر عضلات ستون فقرات تأثیر می‌گذارند، اسکولیوز نورولوژیک یا عصبی شکل می‌گیرد.

همچنین بخوانید >> دلایل کمردرد صبحگاهی چیست؟

علائم اسکولیوز (انحراف یا کجی ستون فقرات)

معمولاً علائم بسته به شدت انحراف در اسکولیوز متفاوت هستند. از علائم رایج آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بالاتر بودن یا بیرون‌زدگی تیغه یک شانه در مقایسه با دیگری
• یکنواخت نبودن ظاهر کمر، پشت، لگن یا باسن
• بیرون‌زدگی رو به جلو یک طرف قفسه سینه
• احساس برجستگی در یک طرف پشت یا کمر هنگام خم شدن به جلو
• کمردرد
• مشکلات تنفسی

در بیشتر موارد ستون فقرات علاوه‌بر انحنا شروع به چرخیدن یا پیچیدن به یک طرف نیز می‌کند. این امر باعث می‌شود که دنده‌ها یا ماهیچه‌های یک طرف بدن بیشتر از طرف دیگر بدن حالت بیرون‌زدگی پیدا کنند.

همچنین بخوانید >> دیسک کمر و سیاتیک در بارداری

عوارض عدم درمان انحراف ستون فقرات

بسیاری از افراد در مراحل اولیه اسکولیوز، به دلیل نداشتن درد شدید، این بیماری را نادیده می‌گیرند و تصور می‌کنند کجی ستون فقرات تنها یک مشکل ظاهری ساده است. اما به عنوان یک قانون کلی در علم ارتوپدی، انحراف ستون فقرات یک عارضه پیش‌رونده است؛ به این معنا که اگر در زمان مناسب متوقف یا اصلاح نشود، با گذشت زمان و افزایش سن، زاویه انحراف (زاویه کاب) بیشتر خواهد شد.

نادیده گرفتن اسکولیوز می‌تواند کیفیت زندگی بیمار را در آینده به شدت تحت تاثیر قرار دهد. در ادامه مهم‌ترین عوارض عدم درمان این بیماری را بررسی می‌کنیم:

۱. دردهای مزمن و ناتوان‌کننده کمر و گردن

یکی از شایع‌ترین عوارض رها کردن اسکولیوز، بروز دردهای شدید و مزمن در دوران بزرگسالی است. انحراف ستون فقرات باعث می‌شود توزیع وزن بدن روی دیسک‌ها، مفاصل و عضلات به صورت کاملا نامتقارن انجام شود. این فشار مضاعف و یک‌طرفه در طولانی‌مدت منجر به اسپاسم‌های عضلانی دردناک، ساییدگی زودرس مفاصل (آرتروز ستون فقرات) و درگیر شدن اعصاب سیاتیک می‌شود.

در چنین شرایطی، دردهای عضلانی به حدی آزاردهنده می‌شوند که معمولا استفاده از روش‌های تسکینی مانند دستگاه‌های الکتروتراپی (تنس) یا جلسات مداوم فیزیوتراپی برای مدیریت درد به یک نیاز روزمره تبدیل می‌شود.

همچنین بخوانید >> هر آنچه که باید درباره عمل جراحی دیسک کمر با لیزر بدانید

۲. مشکلات قلبی و تنفسی (در انحرافات شدید)

شاید نگران‌کننده‌ترین و خطرناک‌ترین عارضه اسکولیوز، تاثیر آن بر ارگان‌های حیاتی داخل قفسه سینه باشد. اگر زاویه انحراف ستون فقرات از مرز تا درجه عبور کند، ستون فقرات به قفسه سینه فشار آورده و باعث چرخش دنده‌ها (Rib Hump) می‌شود. این تغییر ساختار، فضای طبیعی قرارگیری ریه‌ها و قلب را محدود کرده و بیمار را با مشکلاتی مانند تنگی نفس، افت اکسیژن‌رسانی در فعالیت‌های روزمره، خستگی زودرس و حتی کاهش ظرفیت پمپاژ قلب مواجه می‌کند.

۳. آسیب به اعصاب نخاعی (تنگی کانال نخاعی)

با گذشت زمان و تشدید کجی ستون فقرات، فضایی که طناب نخاعی و ریشه‌های عصبی از آن عبور می‌کنند، تنگ‌تر می‌شود. این وضعیت که در نهایت به عارضه تنگی کانال نخاعی می‌انجامد، می‌تواند علائم عصبی آزاردهنده‌ای ایجاد کند؛ از جمله:

• احساس بی‌حسی، گزگز و سوزن‌سوزن شدن در پاها
• ضعف حرکتی در اندام‌های تحتانی
• در موارد بسیار پیشرفته، اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع

۴. تغییرات مشهود ظاهری و آسیب‌های روانی

از آنجا که این بیماری بیشتر در سنین نوجوانی (دوران جهش رشد) بروز می‌کند، عدم درمان آن منجر به تغییرات ظاهری واضحی می‌شود که به سختی قابل پنهان کردن هستند. برجستگی یکی از کتف‌ها، عدم تقارن در شانه‌ها (یک شانه بالاتر از دیگری)، کج شدن لگن و ناهمواری در خط کمر از جمله این تغییرات هستند.

این عوارض ظاهری می‌تواند آسیب‌های روانی جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد و باعث انزوا، افسردگی و افت شدید اعتماد به نفس در نوجوانان و جوانان شود.

۵. محدودیت‌های حرکتی و اختلال در راه رفتن

فردی که ستون فقرات او دچار انحراف شدید و درمان‌نشده است، در حفظ تعادل و مرکز ثقل بدن خود با چالش مواجه می‌شود.

این موضوع به مرور زمان باعث تغییر در الگوی راه رفتن (ایجاد لنگیدن خفیف)، خشکی مفاصل ستون فقرات و کاهش دامنه حرکتی می‌شود؛ تا جایی که فرد برای انجام کارهای ساده‌ای مانند خم شدن برای بستن بند کفش یا چرخش کمر دچار محدودیت شدید می‌گردد.

مهم ترین علل بروز اسکولیوز

اغلب علت اصلی اسکولیوز (انحراف یا کجی ستون فقرات) قابل تشخیص نیست. از علل احتمالی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• فلج مغزی. گروهی از اختلالات سیستم عصبی که بر حرکت، یادگیری، شنوایی، دیدن و قدرت تفکر مغز تأثیر می‌گذارند.
• دیستروفی عضلانی. گروهی از اختلالات ژنتیکی که منجر به ضعف عضلانی می‌شوند.
• نقایص مادرزادی. مواردی مانند مانند اسپینا بیفیدا (spina bifida) که بر وضعیت استخوان‌های ستون فقرات نوزاد تأثیر می‌گذارند.
• آسیب یا عفونت ستون فقرات

بهتر است بدانید، افرادی‌که سابقه خانوادگی اسکولیوز دارند بیشتر در معرض ابتلا به این اختلال هستند. این مشکل در میان خانم‌ها شایع‌تر است.

همچنین بخوانید >> علت کمر درد شبانه یا کمر درد هنگام خواب

نحوه صحیح تشخیص اسکولیوز (انحراف یا کجی ستون فقرات)

معمولاً معاینه فیزیکی ستون فقرات اولین قدمی است که پزشک برای تشخیص انجام می‌دهد. درحالی‌که ایستاده‌اید و بازوهایتان را رو به پهلو قرار داده‌اید، پزشک پشت شما را مشاهده و میزان متقارن بودن ناحیه کمر و شانه‌ها را بررسی می‌کند. در مرحله بعد از شما می‌خواهد که به جلو خم شوید تا بتواند هرگونه انحنا در قسمت فوقانی و پایین کمر را ارزیابی کند.

پزشک شما همچنین ممکن است برخی از آزمایشات تصویربرداری زیر را برای مشاهده دقیق ستون فقرات و تشخیص نهایی تجویز کند:

• تصویربرداری با اشعه ایکس
• اسکن ام‌آرآی (MRI)
• سی‌تی اسکن
• اسکن استخوان (برای برجسته‌تر کردن ناهنجاری‌های ستون فقرات به کمک محلول رادیواکتیو تزریق‌شده)

روش‌های درمان اسکولیوز

براساس نوع اسکولیوز، میزان انحراف یا کجی ستون فقرات و سن بیمار ممکن است پزشک از درمان‌های محافظه‌کارانه، نصب بریس یا حتی جراحی استفاده کند.

بیشتر بخوانید» درمان قوز پشت و کمر نقش مهمی در کنترل و پیشگیری از پیشرفت اسکولیوز دارد. روش‌هایی مانند تمرینات اصلاحی، فیزیوتراپی، کایروپراکتیک و اصلاح وضعیت بدن می‌توانند به بهبود تراز ستون فقرات، کاهش فشار روی مهره‌ها و افزایش کیفیت حرکت کمک کنند. با این اوصاف درصورتی که تمایل دارید با روش های درمانی موثر قوز پشت و کمر آشنا شوید، روی لینک داده شده کلیک کنید.

درمان محافظه‌کارانه اسکولیوز

اگر درجه اسکولیوز (انحراف یا کجی ستون فقرات) شدید نباشد، این روش درمانی می‌تواند به مدیریت درد و کاهش علائم کمک کند. از درمان‌های محافظه‌کارانه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تمرینات بدنی. انجام برخی از تمرینات کششی و قدرتی با راهنمایی فیزیوتراپیست (مانند تمرینات فیزیوتراپی کف اندام لگن) می‌تواند باعث افزایش انعطاف‌پذیری بدن شما، تقویت عضلات حمایت‌کننده ستون فقرات و کاهش درد شود.
• دارو. مصرف داروهای ضددرد مانند استامینوفن و ایبوپروفن می‌تواند به کاهش درد و التهاب کمک کند. با پزشک خود در این مورد صحبت کنید.
• کایروپراکتیک. یک مطالعه معتبر در سال 2011 نشان داد که درمان کایروپراکتیک می‌تواند به کاهش درد و افزایش انعطاف‌پذیری بدن با وجود اسکولیوز (انحراف یا کجی ستون فقرات) کمک کند. به‌دنبال یک متخصص کایروپراکتیک باشید که در زمینه اسکولیوز تخصص دارد تا از بدتر شدن وضعیت شما جلوگیری شود.

علاوه‌بر روش‌های ذکرشده، آب‌درمانی، ماساژ و تحریک الکتریکی تحت نظر فیزیوتراپیست نیز مؤثر است. همزمان امکان درمان خار پاشنه با فیزیوتراپی نیز وجود دارد.

درمان اسکولیوز با نصب بریس

از نظر پزشکان، اگر فرد مبتلا به اسکولیوز هنوز کودک و در سن رشد است و انحنای ستون فقرات او 25 تا 40 درجه است، نیاز به استفاده از بریس دارد. اگرچه بریس ستون فقرات را صاف نمی‌کند، اما می‌تواند از افزایش انحنا و کجی آن جلوگیری کند. اصولاً بیماران باید 16 تا 23 ساعت در روز از آن استفاده کنند. از انواع بریس تجویزشده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بریس زیر بغل. این بریس از پلاستیک ساخته شده است و برای درمان انحنای ستون فقرات متناسب با سایز قسمت پایین بدن استفاده می‌شود.
• بریس میلواکی. درشرایطی‌که بریس زیر بغل مؤثر نیست، این نوع بریس استفاده می‌شود. اصولاً از گردن شروع شده و تمام تنه را به استثنای پاها و بازوها را می‌پوشاند.

درمان اسکولیوز با عمل جراحی

جراحی معمولاً برای افرادی با انحنای بیشتر از 40 درجه انجام می‌شود. فیوژن ستون فقرات، جراحی استاندارد اسکولیوز است که پزشک با استفاده از پیوند استخوان، میله و پیچ، راستای مهره‌های شما صاف کرده و آن‌ها را به دوباره هم جوش می‌دهد.

معمولاً بعد از جراحی نیاز به انجام تمرینات خانگی یا تخصصی تحت نظر فیزیوتراپیست دارید. برای آگاهی از قیمت دستگاه فیزیوتراپی با تیم پشتیبانی شرکت برجیس تماس بگیرید.