توانبخشی مغز و درمان سکته مغزی به کمک فیزیوتراپی

سکته یک شرایط بحرانی است که شرکت تجهیزات پزشکی برجیس تصمیم دارد در این مطلب آن را به شما معرفی نماید.  سکته مغزی زمانی ایجاد می‌شود که جریان خون به مغز قطع می‌شود. بدون جریان خون سلول‌های مغزی شروع به مردن می‌کنند. این اتفاق می‌تواند باعث ایجاد علائمی جدی، ناتوانی‌های پایدار و یا حتی مرگ شود.

انواع سکتهٔ مغزی

به طور کلی سه نوع سکته مغزی وجود دارد که عبارتند از:

• سکته مغزی گذرا (سکته مغزی خفیف)
• سکته اسکیمی (انسدادی)
• سکته هموراژیک (خونریزی)

1. سکته مغزی گذرا

این نکته هم‌چنین به‌عنوان سکته مغزی ضعیف یا حملهٔ ایسکمی موقت (TLA) نیز شناخته می‌شود. هر چیزی که منجر به قطع موقت خون‌رسانی به مغز شود باعث سکته خفیف می‌شود. علائم آن برای مدت محدودی باقی می‌ماند و از بین می‌رود.

بیشتر بخوانید >> بیماری تاندونیت چیست؟ (علائم و روش‌های درمان آن)

2. سکته اسیکمی یا انسدادی

سکته اسیکمی زمانی ایجاد می‌شود که یک لخته خون یا توده‌ای باعث انسداد رگ‌ها و عروق مغزی شود. به همین دلیل به آن سکته انسدادی می‌گویند.

لخته خون اغلب با آترواسکروزیس مرتبط است؛ که درنتیجهٔ تجمع چربی در سطح داخلی رگ‌ها ایجادمی شود. بخشی از این چربی‌ها می‌تواند از توده‌های اصلی آن جداشده و باعث انسداد در عروق کوچک‌مغزی شود.

شایع‌ترین نوع سکته اسکیمی= 1- آمبولی 2- سکتهٔ مغز و مبوتیک

3. سکته هموراژیک

سکتهٔ هموراژیک زمانی اتفاق می‌افتد که عروق خونی مغز پاره شده و خون به سلول‌های اطراف می‌ریزد.

انواع سکتهٔ خونریزی

خون برای سلول‌های مغزی به‌مانند سم است؛ یعنی منجر به مدرن سلول‌های مغزی می‌شود. درنتیجه این اتفاق باعث آسیب مغزی و حتی در مواد شدید منجر به مرگ می‌شود. دو نوع اصلی سکتهٔ خونریزی دهند.

1. خونریزی درون مغزی
2. خونریزی زیر عنکبوتیه

بیشتر بخوانید >> ورزش‌های مناسب برای گردن درد

درمان سکته‌های مغزی با الکتروتراپی

در صورت غفلت از روش های پیشگیری از سکته مغزی، احتمال ابتلا به این عارضه خطرناک، دوچندان می شود. 

از علائم اولیه سکته مغزی در فرد 1- افتادگی صورت 2- ضعف دست‌ها

فیزیوتراپی بیماران سکته مغزی از 24 ساعت پس از سکته مغزی در بیمارستان (Ica و بخش) شروع می‌شود و بلافاصله پس از ترخیص بیمار برحسب توانایی بیمار به‌صورت فیزیوتراپی در خانه یا کلینیک انجام می‌شود.

پس از سکته مغزی، مغزها نمی‌تواند سلول‌های جدیدی را تولید و جایگزین سلول‌های آسیب‌دیده کند؛ اما با شروع تمرینات و تحریکات فیزیوتراپی، مغز این توانایی را دارد که سلول‌های سالم اما نامنظم خود را دوباره مرتب کرده و توانایی ازدست‌رفته را چیدمان کند.

در مراحل اولیه، فیزیوتراپی بر روی جلوگیری از عوارض احتمالی و بازگرداندن توانایی شما برای حرکت و فعال بودن ازنو تمرکز خواهد کرد. باگذشت زمان، هدف فیزیوتراپی سکته مغزی کمک به شما برای مستقل شدن بیشتر است و برای بازآموزی مهارت‌هایی که برای شما مهم است تمرکز دارد. استفاده از دستگاه فیزیوتراپی باکیفیت می‌تواند به شما در این مسیر کمک نماید.

تمرینات سکته مغزی برای پا

تمرینات پا برای سکته مغزی به تعادل و راه رفتن بیماران سکته مغزی کمک می‌کند.

۱. تمرینات کششی زانو

در حالتی که بر روی صندلی نشسته‌اید پای چپ خود را همانند تصویر بالا بیاورید. سپس به‌آرامی پا را به پایین بیاورید. بر روی زمین قرار بدهید.

دقت داشته باشید درزمانی که پا خود را بالا می‌آورید خیلی نگه ندارید.

همین تمرین را برای پای دیگر خود نیز انجام بدهید. این حرکت را می‌توانید برای هر پا ۱۰ بار انجام دهید.

۲. رژه نشسته

درحالی‌که بر روی صندلی نشسته‌اید. زانو آسیب‌دیده را تا سینه خود بالا بیاورید. تلاش کنید که این تمرین را با حفظ تعادل انجام دهید. سپس پا را به حالت قبل برگردانید. این تمرین را می‌توانید هر بار ۱۰ مرتبه تکرار کنید.

بیشتر بخوانید >> بررسی تفاوت های کار درمانی با فیزیوتراپی

۳. تغییر شکل مچ پا

از مشکلاتی که سکته مغزی ممکن است ایجاد کند مشکل درحرکت مچ پا است. این تمرین می‌تواند درحرکت مچ مفید باشد.

پایی که آسیب‌دیده است را بروی پای دیگر قرار بدهید و سپس کف پای خود را بگیرد و سعی کنید همانند تصویر کف پا را به جلو و عقب حرکت دهید. اگر نتوانستید می‌توانید از دستان خود کمک بگیرید.

این تمرین را حداقل ۱۰ بار انجام دهید.

به‌زودی در یک نوشته جداگانه تمرینات بیشتری پا‌ها معرفی خواهیم کرد.

بیشتر بخوانید >> فیزیوتراپی تاندونیت مچ دست

تمرینات سکته مغزی برای تعادل

تمرینات تعادل به شما کمک می‌کند بتوانید بایستید. راحت‌تر گام بردارید و احتمال افتادن شما کمتر شود. دقت داشته باشید انجام این تمرینات بدون جلسات فیزیوتراپی و هماهنگی با فیزیوتراپیست حتی ممکن است به ضرر شما باشد.

۱. چرخش تنه

تمرین فوق برای همه سطوح از آسیب می‌تواند مفید باشد. در حالیکه نشسته‌اید دودست خود را بر روی ران یک پای خود قرار دهید. سپس تنه خود را به‌آرامی دودست خود بچرخانید. این کار را تا زمانی که درد زیاد نشود انجام دهید.

این حرکت را باید به‌آرامی انجام بدهید و به‌آرامی پیش بروید به‌طوری چرخش کامل تنه بعد از ۱۵ دقیقه انجام شود.

۲. چسبیدن زانو به سینه

خیلی راحت بر روی پشت خود دراز بکشید، پای چپ خود را (همانند تصویر) به‌آرامی به سمت سینه خود بکشید. تمرکز خود را از پاها به فشار بر تنه قرار دهید.

۳. ضربات انگشتان پا

به پشت دراز بکشید. هر دو پای خود را به بالا بیاورد و در زاویه ۹۰ درجه نگه‌دارید. سپس به‌آرامی همانند تصویر یکی از پاها را پایین بیاورد و با انگشت پا به کف زمین ضربه بزنید. سپس دوباره پا را به حالت قبل برگردانید.

در حالیکه پاها بالا هستند و زاویه ۹۰ درجه را حفظ کردند این تمرین را ۱۰ بار انجام بدهید.

بیشتر بخوانید >> درمان گانگلیون دست با فیزیوتراپی

تمرینات سکته مغزی برای دست‌ها

بخصوص کار درمانگران در حرکات ظریف دست‌ها می‌توانند به کمک شما بیایند. کاردرمانی یکی از رشته‌های توان‌بخشی است که تمرکز آن بر روی یاددادن حرکات ظریف به بیماران سکته مغزی هست. در ادامه تعدادی از این تمرینات مناسب سکته مغزی برای دست‌ها را مشاهده می‌کنید.

۱. حرکات دورانی روی میز

انگشتان دودست خود را دور یک بطری آب به هم قفل کنید. سپس به‌صورت دورانی (بزرگ) بطری را بر روی میز حرکت دهید. می‌توانید از دستی که مشکلی ندارد برای هدایت بطری کمک بگیرد.

دقت داشته باشید که حرکت را به‌صورت آهسته انجام دهید. حداقل ۱۰ بار این حرکت را می‌توانید انجام دهید. این‌یک تمرین مناسب دست افراد دارای سکته است.

۲. وزنه بدون وزنه

آرنج خود را بر روی میز قرار دهید. همانند تصویر به دست خود زاویه ۹۰ درجه بدهید. سپس کمی زاویه دست خود را کمتر کنید. (کف دست خود را به سمت خود بیاورد.) سپس دوباره به عقب برگردانید.

دقت داشته باشید که در نزدیک شدن و یا دور شدن عضلات متفاوتی فعال می‌شوند پس هر دو حرکت را به یک اندازه انجام بدهید.

۳. حرکت آغوش باز

یک بطری آب با دستی که درحرکت آن ضعف دارید بگیرید. آرنج دودست خود را به تنه خود وصل کنید. (همانند تصویر فوق) و زاویه دست خود را روی ۹۰ درجه تنظیم کنید.

سپس دستان خود را در همین حالت بازکنید و دست‌ها را از هم دور کنید. در ادامه دوباره دست‌ها به هم نزدیک کنید.

در این حرکت دست‌ها از مرکز بدن به طرفین حرکت می‌کنند.

به‌زودی در یک نوشته جداگانه تمرینات بیشتری برای دست‌ها در بیماران سکته مغزی منتشر خواهیم کرد.

بیشتر بخوانید >> بورسیت شانه و روش‌های درمان آن

تمرینات شانه برای سکته مغزی

تمرینات شانه برای بیماران سکته مغزی علاوه بر اینکه به حرکت دست‌های شما کمک می‌کنند و می‌توان مانع از اختلالات دیگری نظیر شانه یخ زده شود.

شانه یک مفصل بسیار حساس و آسیب‌پذیر است. انجام تمرینات زیر باید با هماهنگی کامل با پزشک یا فیزیوتراپیست شما باشد. برخی از تمرینات زیر ممکن است برای شما مناسب نباشد.

۱. تحمل وزن

همین‌طور که نشسته‌اید به‌آرامی بر روی شانه‌ای که آسیب‌دیده است تکیه بدهید. پای مخالف خود را کمی بالا ببرید. فشاری که به شانه شما می‌آید باید خیلی خفیف باشد و نباید کل وزن خود را بر روی آن شانه بیندازید.

اگر احساس درد نکردید و همه‌چیز خوب بود می‌توانید تا ۱۰ ثانیه در همین حالت نگه‌دارید. اگر هر زمان احساس درد کردید بلافاصله تمرین را قطع کنید.

۲. هل دادن بطری آب به اطراف

یک بطری آب را بر روی میز قرار بدهید. از طریق پشت دست خود سعی کنید بطری را هل دهد و آن را به سمت کناری میز بکشاند. در حین هل دادن دقت کنید که شانه خود را بالا نبرید.

پس‌ازآنکه بطری به کناره میز رسید همین حرکت را از طریق جلوی دست خود انجام دهید و بطری را به‌جای قبل خود برگردانید.

این تمرین سکته مغزی برای شانه را می‌توانید تا ۵ بار تکرار کنید.

۳. هل دادن بطری به جلو

بطری آب را نزدیک به دست آسیب‌دیده خود قرار بدهید. دست خود را مشت کنید و به‌آرامی بطری آب را مستقیم به جلو هل بدهید.

این تمرین را می‌توانید تا ۵ بار انجام دهید.

به‌زودی در یک نوشته کامل‌تر تمرینات شانه برای بیماران سکته مغزی را معرفی خواهیم کرد.

تمرینات سکته برای مچ دست، انگشتان و دست

تمرینات ظریف برای انگشتان و مچ دست را نباید کم‌اهمیت پنداشت. این تمرینات غالباً توسط کار درمانگر انجام می‌شود.

بیشتر بخوانید» روی لینک سکته قلبی چییست و چگونه درمان می‌شود؟ کلیک کنید تا با این بیماری آشنا شوید.

شما می‌توانید با کلیک بر روی لینک زیر لیستی از متخصص‌های کاردرمانی در منزل تهران را ببینید:

۱. کشش سطح دست

دست خود را به‌صورت کامل روی سطح میز بازکنید.

۲. خم کردن مچ دست

آرنج دست خود را بر روی میز قرار بدهید. سپس از دستی که مشکل ندارد کمک بگیرد تا مچ دست آسیب‌دیده را همانند تصویر خم‌کنید. این حرکات را به‌آرامی تا ۵ بار می‌توانید انجام دهید.

۳. حرکت کناری مچ دست (چپ و راست کردن)

کف‌دستی که آسیب‌دیده است را بر روی میز قرار بدهید. سپس از طریق دست دیگر کف دست را به راست بکشید. پس‌ازآن کف دست را به چپ بکشید.

۴. وزنه زدن با مچ

این تمرین سکته مغزی بسیار شبیه وزنه است. تفاوتش این است که با مچ خود قرار است وزنه بزنید. یک بطری آب را بگیرید و با کمک دست دیگر تلاش کنید تا بطری آب را بالا بیاورید و سپس به‌آرامی به پایین ببرید. این تمرین را می‌تواند تا ده بار تکرار کنید.

۵. چرخش بطری در کف دست

بطری آب را بر روی کف دست خود قرار دهید سپس با جمع‌کردن انگشتان سعی کنید بطری آب را محکم بگیرد. این تمرین را می‌توانید تا ده بار تکرار کنید.

سوالات متداول مرتبط با فیزیوتراپی بعد از سکته مغزی

فیزیوتراپی بعد از سکته مغزی دقیقا از چه زمانی شروع می‌شود؟

روند توانبخشی و فیزیوتراپی معمولا بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از پایدار شدن وضعیت بیمار در بیمارستان آغاز می‌شود تا از تحلیل رفتن عضلات جلوگیری شود.

آیا درمان کامل فلج ناشی از سکته مغزی با فیزیوتراپی امکان پذیر است؟

میزان بهبودی به شدت آسیب مغزی بستگی دارد. فیزیوتراپی مستمر می‌تواند بخش قابل توجهی از توانایی های حرکتی را به بیمار برگرداند و استقلال فرد را افزایش دهد.

استفاده از دستگاه های فیزیوتراپی برجیس در منزل چقدر موثر است؟

دستگاه های خانگی برجیس با ارائه پالس های الکتریکی استاندارد به تحریک عضلات و اعصاب کمک می‌کنند و در صورت استفاده منظم تحت نظر متخصص روند درمان را بسیار سریع تر می‌کنند.

دوره کامل توانبخشی سکته مغزی چقدر طول می‌کشد؟

زمان مشخصی وجود ندارد. این دوره ممکن است از چند ماه تا چند سال طول بکشد و نیازمند صبر و استمرار در انجام تمرینات است.

چه تمریناتی برای افتادگی دست و پا بعد از سکته مغزی مناسب است؟

تمرینات کششی دامنه حرکتی و استفاده از تحریکات الکتریکی (TENS و EMS) برای تقویت عضلات ضعیف شده بسیار مفید هستند که باید توسط فیزیوتراپیست تجویز شوند.

آیا دستگاه الکتروتراپی برای بیماران سکته مغزی خطر دارد؟

اگر این دستگاه ها دارای استانداردهای پزشکی باشند (مانند محصولات برجیس) و با تنظیمات توصیه شده توسط فیزیوتراپیست استفاده شوند کاملا ایمن هستند.

تفاوت کاردرمانی و فیزیوتراپی در درمان سکته مغزی چیست؟

فیزیوتراپی بیشتر روی قدرت عضلانی تعادل و راه رفتن تمرکز می‌کند در حالی که کاردرمانی به بیمار کمک می‌کند تا مهارت های روزمره مانند لباس پوشیدن و غذا خوردن را دوباره یاد بگیرد.

در طول هفته بیمار به چند جلسه فیزیوتراپی نیاز دارد؟

در ماه های اول معمولا بین ۳ تا ۵ جلسه در هفته توصیه می‌شود اما با گذشت زمان و تهیه دستگاه های خانگی می‌توان تمرینات را به صورت روزانه در منزل انجام داد.

نقش خانواده در روند توانبخشی بیمار سکته مغزی چقدر است؟

حمایت روانی خانواده و کمک به بیمار برای انجام دقیق تمرینات خانگی یکی از مهم ترین عوامل در موفقیت پروسه توانبخشی محسوب می‌شود.

Refrences:

Stroke: Physiotherapy Treatment Approaches

Physiotherapy works: Stroke